Παρέμβαση Αυγενάκη για την αντιμετώπιση των εισβολικών ειδών και τη στήριξη των αλιέων
Ερώτηση προς τους Υπουργούς Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, κ. Μαργαρίτη Σχοινά και Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρο Παπασταύρου, κατέθεσε ο πρ. Υπουργός και Βουλευτής Ηρακλείου, Λευτέρης Αυγενάκης, αναδεικνύοντας τη σοβαρότητα και τη διαρκή επιδείνωση της εξάπλωσης των εισβολικών θαλάσσιων ειδών, με έμφαση στον λαγοκέφαλο και το λεοντόψαρο, και τις επιπτώσεις τους στην ελληνική αλιεία και το θαλάσσιο περιβάλλον.
Η παρέμβαση αυτή έρχεται ως συνέχεια μιας συγκροτημένης προσπάθειας που είχε ξεκινήσει κατά τη διάρκεια της θητείας του στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, όπου το ζήτημα είχε αναδειχθεί έγκαιρα και μεθοδικά, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Έγκαιρη ανάδειξη και διεθνοποίηση του προβλήματος
Όπως επισημαίνεται, «κατά τη διάρκεια της θητείας μου ως Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ανέδειξα εγκαίρως το θέμα, τόσο σε εθνικό, όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο».
Στο πλαίσιο αυτό:
- Τον Ιούλιο του 2023, στο άτυπο Συμβούλιο Υπουργών Αλιείας στο Βίγκο, τέθηκε με σαφήνεια το πρόβλημα της εξάπλωσης των εισβολικών ειδών
- Υπογραμμίστηκε ότι πρόκειται για φαινόμενο που «πλήττει πρωτίστως την Ελλάδα, αλλά και την Κύπρο»
- Αναδείχθηκε ο κίνδυνος γεωμετρικής αύξησης των πληθυσμών τους
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον λαγοκέφαλο, ο οποίος «ως τοξικό είδος, προκαλεί εκτεταμένες ζημίες στα αλιευτικά εργαλεία και στα δίχτυα των αλιέων», δημιουργώντας καθημερινά προβλήματα στους επαγγελματίες της θάλασσας.
Συγκεκριμένες προτάσεις και πολιτικές κατευθύνσεις
Κατά την άσκηση των καθηκόντων του στο ΥΠΑΑΤ, ο Λευτέρης Αυγενάκης είχε θέσει ένα σαφές πλαίσιο παρεμβάσεων, επισημαίνοντας την ανάγκη για:
- «πρόβλεψη αποζημίωσης για τις απώλειες που υφίστανται οι αλιείς»
- «επιδότηση αλίευσης των συγκεκριμένων τοξικών ψαριών»
- ενίσχυση των μικρών παράκτιων αλιέων
- ανάπτυξη συνεργασιών μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων και αρμόδιων φορέων
Παράλληλα, είχε ζητήσει την ένταξη του ζητήματος στην ευρωπαϊκή ατζέντα, ώστε να αναζητηθούν κοινές λύσεις για τις χώρες της Μεσογείου.
Συντονισμός σε ευρωπαϊκό επίπεδο – Πρωτοβουλία EUMED-9
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη δημιουργία ενιαίου μετώπου των χωρών του Νότου της ΕΕ.
Με ελληνική πρωτοβουλία:
- πραγματοποιήθηκε στις 24 Ιανουαρίου 2024 η πρώτη συνεδρίαση της ομάδας EUMED-9 για θέματα γεωργίας
- συμμετείχαν εννέα χώρες της Μεσογείου
- αναγνωρίστηκαν οι σημαντικές ζημιές στους αλιείς
- τέθηκαν οι βάσεις για κοινές δράσεις περιορισμού των πληθυσμών των εισβολικών ειδών
Η πρωτοβουλία αυτή κατέδειξε την ανάγκη συντονισμένης ευρωπαϊκής προσέγγισης σε ένα διασυνοριακό πρόβλημα.
Σχέδιο Δράσης και αξιοποίηση καλών πρακτικών
Κατά τη θητεία του στο ΥΠΑΑΤ, σε συνεργασία με το Υπουργείο Περιβάλλοντος:
- ανατέθηκε στον ΟΦΥΠΕΚΑ η εκπόνηση Σχεδίου Δράσης για την αντιμετώπιση του φαινομένου
Παράλληλα, είχε αναδειχθεί ως παράδειγμα η πρακτική της Κύπρου, όπου εφαρμόστηκε πρόγραμμα:
- στοχευμένης αλιευτικής πίεσης στον λαγοκέφαλο
- με «χρηματοδότηση 3 ευρώ ανά κιλό ψαριών»
- με πλήρη κάλυψη δημόσιας δαπάνης
Η προσέγγιση αυτή προτάθηκε ως βάση για προσαρμογή και εφαρμογή και στην Ελλάδα.
Έμφαση στην έρευνα, την καινοτομία και τα χρηματοδοτικά εργαλεία
Στο πλαίσιο της εθνικής στρατηγικής που διαμορφώθηκε κατά τη θητεία του, σχεδιάστηκαν στοχευμένες δράσεις μέσω των προγραμμάτων:
- «Αλιεία και Θάλασσα»
- «Αλιεία, Υδατοκαλλιέργεια και Θάλασσα 2021–2027»
Μεταξύ αυτών:
- «Εναλλακτικός τρόπος αξιοποίησης των αλλόχθονων ιχθύων»
- «Ανάπτυξη καινοτόμων μέτρων καταγραφής, χαρτογράφησης και περιορισμού»
- «Πιλοτική εφαρμογή εμπορικής αξιοποίησης των ξένων ειδών»
Παράλληλα, ιδρύθηκε στην Κρήτη το Κέντρο Αναφοράς της ΕΕ για την ευζωία των υδρόβιων ζώων, ένα από τα μόλις τέσσερα στην Ευρώπη, ενισχύοντας τον επιστημονικό σχεδιασμό πολιτικών για τον κλάδο.
Η σημερινή κατάσταση και οι πιέσεις στους αλιείς
Παρά τις παραπάνω πρωτοβουλίες, καταγράφεται σαφώς ότι «το πρόβλημα παραμένει και εντείνεται, ιδίως στις θαλάσσιες περιοχές της Κρήτης».
Οι αλιείς αντιμετωπίζουν αυξημένες ζημιές σε εξοπλισμό, συνεχή απώλεια εισοδήματος και δραστική μείωση αλιευμάτων.
Επιπλέον:
- «η εξάπλωση του λεοντόψαρου… επιτείνει τη διατάραξη της θαλάσσιας βιοποικιλότητας»
- «η παρουσία του λαγοκέφαλου συνιστά και σοβαρό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία»
Το φαινόμενο περιγράφεται ως «διαρκής και πολυπαραγοντική απειλή για την ελληνική αλιεία και το θαλάσσιο περιβάλλον».
Ανάγκη συνέχειας, συνέπειας και εφαρμογής
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι οι πρωτοβουλίες που αναλήφθηκαν κατά τη θητεία στο ΥΠΑΑΤ:
- απαιτούν συνέχιση
- χρειάζονται επιτάχυνση
- πρέπει να εφαρμοστούν στην πράξη
Όπως υπογραμμίζεται, «οι ανωτέρω πρωτοβουλίες και δράσεις απαιτούν να έχουν συνέχεια και συνέπεια», με ουσιαστική στήριξη των ανθρώπων που δραστηριοποιούνται στην παράκτια αλιεία.
Τα ερωτήματα προς τους αρμόδιους Υπουργούς
Στο πλαίσιο αυτό, τίθενται συγκεκριμένα ερωτήματα:
- Ποια μέτρα θα ληφθούν για τη στήριξη των αλιέων, ιδίως:
Ø «ως προς την αποζημίωση για ζημιές σε εξοπλισμό και απώλεια εισοδήματος»
Ø αλλά και «τη δημιουργία κινήτρων για τη συστηματική αλίευση των εν λόγω ειδών»
- Σε ποιο στάδιο βρίσκονται:
Ø τα προγράμματα που σχεδιάστηκαν
Ø «το χρονοδιάγραμμα υλοποίησής τους»
Ø και η ενεργοποίηση των συνεργασιών στο πλαίσιο του EUMED-9
- Ποια είναι η πορεία του Σχεδίου Δράσης:
Ø «σε ποιο στάδιο βρίσκεται η εκπόνηση και έγκρισή του»
Ø και ποιο είναι «το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης των προβλεπόμενων μέτρων»
Μια ολοκληρωμένη εθνική πρόκληση
Η παρέμβαση αναδεικνύει με σαφήνεια ότι η αντιμετώπιση των εισβολικών ειδών δεν αποτελεί ένα αποσπασματικό ζήτημα, αλλά μια σύνθετη πρόκληση που συνδέεται με:
- την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων
- τη βιωσιμότητα της μικρής παράκτιας αλιείας
- την οικονομική ανθεκτικότητα των νησιωτικών και παράκτιων περιοχών
Με τεκμηριωμένο λόγο και αναφορά σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που ήδη είχαν δρομολογηθεί κατά τη θητεία του στο ΥΠΑΑΤ, ο Λευτέρης Αυγενάκης ζητά σαφείς απαντήσεις και ουσιαστική συνέχεια σε μια προσπάθεια που αφορά άμεσα την ελληνική οικονομία, το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες.